Radon – właściwości i występowanie

Radon to bezbarwny i bezwonny gaz szlachetny występujący naturalnie w przyrodzie jako produkt rozpadu długożyciowego 226Ra, w szeregu promieniotwórczym uranu-238. Charakteryzuje się okresem połowicznego ok. 3,8 dnia, a ponadto ma największy udział w całkowitej dawce otrzymywanej przez człowieka od naturalnych pierwiastków promieniotwórczych i stanowi ok. 40-50% dawki promieniowania otrzymywanej przez mieszkańca Polski od źródeł naturalnych. Jego średnie stężenie w powietrzu wynosi ok. 10 Bq/m3.

Radon uwalnia się z rud uranowych, a następnie migruje przez fundamenty i ściany budynków, docierając w ten sposób do budynków mieszkalnych. To właśnie minerały obecne w skorupie ziemskiej są głównym źródłem radonu w domach, a nie rad występujący w materiałach budowlanych. To , ile radonu znajdzie się wewnątrz budynku, zależy w dużej mierze od jego konstrukcji i rodzaju podłoża. Radon przedostaje się do środka domów poprzez pęknięcia w płytach betonowych, studzienki kanalizacyjne, nieszczelności wokół rur doprowadzających wodę, niedokładności przy łączeniach poszczególnych części budynku. Najwięcej radonu gromadzi się oczywiście w piwnicach z powodu bliskiej odległości od gruntu. Dodatkowo radon trafia do wnętrza domów wraz z wodą oraz gazem ziemnym, które są stosowane w codziennych czynnościach.

Źródło: www.remtekenvironmental.com

Źródło: www.remtekenvironmental.com

Szkodliwość radonu dla ludzi jest wynikiem dość szybkiego jego rozpadu, powodującego powstanie kilku krótkożyciowych pochodnych, również radioaktywnych, emitujących promieniowania alfa. O konsekwencjach, jakie może nieść za sobą oddziaływanie radonu na organizm ludzki będzie można przeczytać w kolejnym wpisie.

Rola technika elektroradiologii w pracowni rentgenowskiej

Rola technika rtg w pracowni rtg obejmuje opiekę nad pacjentem, prawidłowe ułożenie pacjenta do badania oraz dobór właściwych parametrów ekspozycji.

Technik rtg może przejść do wykonania badania, jeśli sprawdził wcześniej dane pacjenta i skierowanie na badanie, upewnił się, że pacjent został właściwie przygotowany, a ewentualne środki cieniujące zostały odpowiednio zastosowane. Do jego zadań należy ułożenie pacjenta w sposób zapewniający optymalny obraz i uwzględniający aspekty takie jak komfort pacjenta, jego unieruchomienie, ochrona radiologiczna wszystkich obecnych osób, a także obowiązujące w pracowni protokoły.

Źródło: www.carrington.edu

Źródło: www.carrington.edu

Na techniku elektroradiologii spoczywa odpowiedzialność za dobór odpowiednich  parametrów ekspozycji i materiałów rejestrujących obraz w celu uzyskania optymalnych gęstości optycznych oraz ostrości obrazu. Istotne jest tutaj właściwe dobranie parametrów mAs, czas, odległość, wybór ogniska i mocy lampy oraz dobranie systemu zapisu obrazu i wymaganej obróbki

Badania rentgenodiagnostyczne u dzieci

Młody, rozwijający się organizm jest bardziej narażony na szkodliwe działanie promieniowania jonizującego, w związku z czym zdjęcia rentgenowskie wykonuje się u dzieci tylko w razie wyraźnej konieczności.

Jeśli zachodzi potrzeba wykonania badania rentgenodiagnostycznego u osoby poniżej 16. roku życia, to poza spełnieniem standardowych wymagań, należy dodatkowo:

  • unieruchomić niemowlęta lub małe dzieci przy użyciu bobiksu lub innego urządzenia o takim działaniu;
  • stosować osłony na narządu promienioczułe, gdy w trakcie badania mogą się znaleźć w obrębie lub pobliżu pierwotnej wiązki promieniowania, jeżeli nie uniemożliwi to poprawnego wykonania badania;
  • wykonanie badania odnotować w książeczce zdrowia dziecka.
Źródło: www.reddit.com

Źródło: www.reddit.com

Aby maksymalnie ograniczyć dawkę promieniowania i ewentualne negatywne skutki, jakie może nieść za sobą badanie RTG wykonywane u dzieci, niezwykle istotne jest zastosowanie odpowiedniej techniki badania. W związku z tym, przykuwa się szczególną uwagę starannej kolimacji, stosuje się „twardą technikę zdjęć”, folie wzmacniające o wartościach nie mniejszych niż 400 oraz dodatkową filtrację. Ponadto rezygnuje się ze stosowania kratki przeciwrozproszeniowej.

Ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie w czasie ciąży

Wykonywanie badań rentgenodiagnostycznych u kobiet w ciąży jest ograniczone do niezbędnych przypadków, jeżeli nie mogą być one wykonane po porodzie.

Źródło: www.bccdc.ca

Źródło: www.bccdc.ca

Ryzyko, jakie niesie za sobą ekspozycja na promieniowanie w czasie ciąży, jest uzależnione od stopnia zaawansowania ciąży, a także od dawki pochłoniętej przez zarodek lub płód.
Najbardziej ryzykowne jest narażenie na promieniowanie jonizujące w czasie ogranogenezy – pomiędzy 3 a 8 tygodniem. Ekspozycja taka może powodować wady wrodzone. Ryzyko spada w drugim trymestrze ciąży, a najmniejsze jest w trzecim, jednak należy pamiętać, iż w okresie od 8 do 25 tygodnia intensywnie rozwija się centralny system nerwowy, który jest wyjątkowo wrażliwy na promieniowanie.
Oszacowano, że dawki dla płodu podczas badań rentgenowskich wynoszą średnio:
– 1,4 mGy w przypadku RTG jamy brzusznej;
– 1,1 mGy w przypadku RTG miednicy;
– <0,01 mGy w przypadku RTG klatki piersiowej;
– <0,01 w przypadku RTG czaszki lub kręgosłupa szyjnego.

Loty samolotem a narażenie na promieniowanie

Moc promieniowania kosmicznego nie jest wartością stałą i zmienia się w czasie oraz wraz ze zmianą położenia w atmosferze Ziemi. Na zmiany te wpływają głównie trzy czynniki:

-wysokość nad powierzchnią Ziemi;

-szerokość geomagnetyczna;

-aktywność słoneczna.

Moc dawki promieniowania wzrasta wraz z wysokością, szczególnie szybko dzieje się to między 10 a 16 kilometrem, co odpowiada wysokości lotów samolotów pod- i naddźwiękowych. W związku z tym może nasuwać się pytanie jakie dawki promieniowania otrzymują pasażerowie oraz załogi samolotów.

Źródło: www.ansto.gov.au

Źródło: www.ansto.gov.au

Prowadzone w latach 1999-2002 badania narażenia załóg samolotów Polskich Linii Lotniczych LOT na promieniowanie kosmiczne wykazały, iż maksymalne dawki dla pojedynczego lotu wynosiły nieco poniżej 70 µSv, a typowe ich wartości dla lotów długodystansowych mieściły się w przedziale 35-40 µSv. Średnia dawka promieniowania pochodząca od źródeł naturalnych, jaką otrzymuje mieszkaniec Polski to ok. 2,5 mSv. Wywnioskować można zatem, że nawet kilka lotów na trasie Polska-Stany Zjednoczone w ciągu roku nie zwiększy znacznie otrzymanej dawki – będzie to rząd kilku procent.

Inaczej sprawa wygląda w przypadku załóg samolotów, które w ciągu roku spędzają kilkaset godzin w powietrzu. Opisane wyżej badania dowiodły, że dawki, jakie otrzymują piloci samolotów oraz stewardessy mieszczą się w przedziale 2-6 mSv, co daje wartości nawet dwukrotnie wyższe od promieniowania naturalnego. Załogi samolotów są zatem najbardziej narażoną na promieniowanie grupą zawodową, gdyż w przeciwieństwie do osób związanych z medycyną czy przemysłem nie mają możliwości chronić się przed promieniowaniem przy użyciu rozmaitych osłon. Nie należy jednak pomijać faktu, iż badania nad zachorowalnością personelu lotniczego na choroby nowotworowe nie wykazały znaczącego wzrostu zachorowań.

Fale radiowe

Czym są fale radiowe?

Fale radiowe są falami elektromagnetycznymi o częstotliwościach z przedziału od 3 Hz do ok. 3 THz, a to odpowiada długości fal od 100 000 km do 0,1 mm. Mogą mieć źródła naturalne – zalicza się do nich na przykład wyładowania atmosferyczne czy zjawiska geologiczne zachodzące wewnątrz Ziemi – lub sztuczne – to oczywiście nadajniki radiowe. Ze względu na bardzo szeroki zakres długości, wyróżnia się kilka pasm fal radiowych:

-fale bardzo długie – mające długość od 10 do 100 km, powstające przede wszystkim w wyniku naturalnych procesów i znajdujące zastosowanie w komunikacji z łodziami podwodnymi;

-fale długie, średnie i krótkie – o długości od kilku metrów do kilku kilometrów, wykorzystywane w telekomunikacji;

-fale ultrakrótkie, centymetrowe i milimetrowe – często nazywa się je mikrofalami, mają długość poniżej 1 metra;

-fale submilimetrowe – charakteryzują się długością poniżej milimetra, pasmo to zbliżone jest do podczerwieni.

Źródło:

Źródło: www.emfrf.com

Zastosowania i działanie fal radiowych

Podstawowym zastosowaniem fal radiowych jest przenoszenie różnego rodzaju informacji. Wykorzystuje się je między innymi w łączności radiowej, telewizji, systemach nawigacji GPS. W uproszczeniu przenoszenie informacji za pomocą fal radiowych odbywa się to w następujący sposób: nadajnik „koduje” informację, zmieniając amplitudę bądź częstotliwość fali. Sygnał ulega wzmocnieniu i wypromieniowaniu w postaci fali elektromagnetycznej przez antenę nadawczą, a następnie zostaje odebrany przez odbiornik nastawiony na fale tej samej częstotliwości. Odbiornik z kolei odkodowuje sygnał do pożądanej formy, np. dźwięku.

Co ciekawe, fale radiowe znajdują zastosowanie również w kosmetologii. Fale o wysokiej częstotliwości podgrzewają tkanki, co wywołuje termolipolizę, poprawia krążenie krwi i przyspiesza metabolizm. Wszystko to przyczynia się do spłycania zmarszczek, ujędrnienia skóry oraz zmniejszenia obwodu poszczególnych partii ciała.

 

 

Pozytywny wpływ promieniowania jonizującego na zdrowie

Promieniowanie jonizujące sporej części społeczeństwa kojarzy się negatywnie i wydaje się czymś, czego należy unikać. Prawda natomiast jest taka, iż w niewielkiej dawce, może ono mieć zbawienne działanie na organizm, podobnie jak szczepionki pobudzające układ odpornościowy, a polegające na aplikowaniu nieszkodliwej dawki wirusa. Zjawisko to nosi nazwę hormezy radiacyjnej i skutkuje między innymi zmniejszeniem zachorowalności na nowotwory i wydłużeniem życia.

Zasady ochrony radiologicznej głoszą, iż przyjmowaną dawkę promieniowania jonizującego należy ograniczać do minimum. Za bezpieczną roczną dawkę uznaje się 1 mSv – stanowi to ok 1/3 promieniowania przyjmowanego od otoczenia, pochodzącego od naturalnych pierwiastków promieniotwórczych występujących w skałach czy glebie. Pśćromieniowanie naturalne jest jednak zróżnicowane na powierzchni Ziemi – w Polsce powoduje, iż otrzymujemy dawkę ok. 2,5 mSv rocznie, a z kolei w mieście Ramsar w północnym Iranie, dawka ta wynosi aż 260 mSv. Co ciekawe, miasto to jest uznawane za uzdrowisko.

Ramsar w Iranie, źródło: www.presstv.ir

Ramsar w Iranie, źródło: www.presstv.ir

Badania prowadzone wśród osób żyjących na obszarach o podwyższonym poziomie promieniowania jonizującego przyniosły szokujące wyniki. Okazało się, że rzadziej chorują oni na raka, a średnia długość życia jest większa niż w przypadku ludzi nienarażonych na umiarkowane promieniowanie. Podobnie było w przypadku stoczniowców pracujących przy okrętach podwodnych o napędzie nuklearnym. Robotnicy poddawaniu działaniu promieniowania jonizującego żyli średnio o 3 lata dłużej niż ci, którzy nie byli na nie narażeni, a ponadto wśród najsilniej napromieniowanych śmierć z powodu białaczki występowała o 58% rzadziej niż u osób niepoddawanych promieniowaniu.

Pozytywny wpływ niewielkich dawek promieniowania na organizm wynika z tego, iż działają one jak radiacyjna szczepionka. Inicjują procesy naprawcze w DNA, zobojętniając rodniki tlenowe, które niszczą komórki od wewnątrz. Ponadto niewielka dawka promieniowania powoduje stymulację układu odpornościowego i pobudzenie produkcji białek HSP, które mają zdolność naprawy uszkodzonych komórek. Wszystko to pozwala przeciwdziałać rozmaitym chorobom, szczególnie powodowanym stanami zapalnymi, niedokrwieniem lub niedotlenieniem.

Źródło artykułu: http://www.crazynauka.pl/promieniowanie-jak-szczepionka/

Wpływ fartucha ochronnego na wielkość dawki pochłoniętej podczas wykonywania zdjęcia panoramicznego

Sporo mówi się o tym, jak istotna jest ochrona przed promieniowaniem jonizującym. Podstawowa zasada ochrony radiologicznej ALARA głosi, że dawka promieniowania powinna być zawsze utrzymana na możliwie najniższym rozsądnym poziomie, pozwalającym uzyskać pożądany efekt.

Nowoczesne aparaty cyfrowe służące do wykonywania zdjęć panoramicznych umożliwiają skuteczną diagnostykę z zastosowaniem stosunkowo małej dawki promieniowania. Sprawiło to, iż stosowanie fartucha ochronnego podczas wykonywania zdjęć panoramicznych, dotąd tak powszechnie praktykowane, stało się kwestią dyskusyjną. Niektórzy naukowcy twierdzą, że fartuch ołowiany nie wpływa znacząco na wielkość dawki pochłoniętej przez organizm człowieka. Ponadto, w 2012 roku został opublikowany przez Europejską Akademię Radiologii Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej dokument, w którym ogłoszono, iż nie istnieją dowody na konieczność używania fartuchów ochronnych podczas badań CBCT prowadzonych na potrzeby stomatologii. Jednocześnie, niewiele istniało opracowań potwierdzających, że obecność fartucha ołowianego podczas ekspozycji na promieniowanie nie ma wpływu na wielkość dawki pochłanianej przez pacjenta.

W związku z tym, przeprowadzono doświadczenie mające na celu zbadanie różnic w ilości pochłoniętego promieniowania podczas wykonywania zdjęcia panoramicznego z zastosowaniem fartucha ołowianego oraz bez niego. W tym celu wykorzystano fantom imitujący pacjenta o wzroście 175 cm oraz wadze 73,5 kg. W jego wnętrzu umieszczono 110 dozymetrów termoluminescencyjnych, których umiejscowienie odpowiadało lokalizacji tkanek i narządów szczególnie wrażliwych na promieniowanie jonizujące (m. in. mózgu, tarczycy, serca). Eksperyment przeprowadzono z wykorzystaniem dwóch aparatów panoramicznych- SCANDORA 3D marki Soredex oraz ProMax 3D marki Planmeca. Fantom został poddawany ekspozycjom z zastosowaniem wymienionych urządzeń zarówno z zastosowaniem fartucha ołowianego, jak i bez niego. Po każdej ekspozycji odczytywano wskazania dozymetrów, które na koniec zostały poddane analizie statystycznej. Wyeliminowano działanie czynników zewnętrznych, które mogłyby wpłynąć na różnice w odczytach pomiarów, ponieważ wszystkie czynności były przeprowadzane w jednym miejscu- Stomatologicznym Centrum Diagnostycznym we Freiburgu.

Fantom wykorzystywany w doświadczeniu. Źródło: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3852527/figure/F1/

Fantom wykorzystywany w doświadczeniu. Źródło: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3852527/figure/F1/

Wyniki doświadczenia wykazały, iż zastosowanie fartucha ochronnego podczas wykonywania zdjęcia panoramicznego nie ma istotnego wpływu na wielkość dawki pochłoniętej przez ciało pacjenta.

Źródło opracowania: dr n. med. Małgorzata Strycharz-Dudziak. Wpływ zastosowania fartucha ochronnego ołowiowego na wielkość dawki pochłoniętej podczas wykonywania zdjęcia panoramicznego. „Magazyn Stomatologiczny”, nr 5/2014, str. 94-95

Dawka promieniowania a skutki biologiczne

Jednorazowe napromieniowanie całego ciała człowieka może mieć bardzo zróżnicowane skutki biologiczne. Zależą one w głównej mierze od dawki promieniowania, a także od indywidualnej odporności organizmu.
Napromieniowanie dawką 0,25 Sv nie powoduje w zasadzie żadnych objawów klinicznych, czasem zauważalne są zmiany we krwi.
Niewielkie objawy pojawiają się przy napromieniowaniu dawką 1-2 Sv – mogą to być wymioty, które występują u 5-10% osób, okresowe zmiany we krwi. Istnieje też duża szansa na wystąpienie skutków późnych. Większość objawów mija po kilku tygodniach.

źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Ionizing_radiation

źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Ionizing_radiation

Dawka rzędu 2-3 Sv jest śmiertelna dla ok. 1/4 napromieniowanych nią osób. U wszystkich występują wymioty w ciągu 2 godzin, zachodzą poważne zmiany we krwi, po około 2 tygodniach wypadają włosy.
Dawka śmiertelna dla 50% napromieniowanych to 3-5 Sv. Występują ciężkie objawy kliniczne z pełnym rozwojem choroby popromiennej i znacznym uszkodzeniem czynności krwiotwórczych szpiku.
Działanie śmiertelne na 80-100% osób ma dawka z przedziału 5-7 Sv. Następuje ciężkie upośledzenie szpiku, śmierć w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu dni.
Dawka rzędu 10-30 Sv prowadzi do uszkodzenia układu pokarmowego z objawami krwotocznymi i odwodnienia organizmu. Osoba napromieniowana umiera do kilkunastu dni.
W wyniku oddziaływania promieniowania o dawce 50 i więcej Sv następują zaburzenia świadomości, oddychania oraz krążenia, śmierć następuje w czasie od kilkunastu godzin do 3 dni.

Zastosowanie promieniowania jonizującego w leczeniu

Radioterapia, obok chirurgii i chemioterapii, jest podstawową metodą leczenia nowotworów złośliwych. Jej celem jest podanie pacjentowi dawki promieniowania jonizującego, której rozkład ma zapewnić wyleczenie miejscowe przy minimalnych komplikacjach ze strony napromienionych tkanek zdrowych.

leczenie promieniowaniem jonizującym

źródło: http://aboutbrachytherapy.com

Promieniowanie jonizujące wykorzystuje się między innymi w leczeniu nowotworów złośliwych trzema podstawowymi technikami radioterapii:

Teleradioterapia – źródłem promieniowania jonizującego są akceleratory liniowe wytwarzające wiązki promieniowania hamowania X lub elektronów o energiach w zakresie od 4 do 25 MeV. Wykorzystywane są głównie do leczenia raka skóry Głębiej osadzone nowotwory leczy się albo promieniowaniem γ albo inną techniką.

Brachyterapia – jest to leczenie polegające na precyzyjnym wprowadzeniu nietoksycznych materiałów promieniotwórczych w środek guza. Zmniejsza to znacznie narażenie reszty zdrowych komórek na promieniowanie. W tej technice nadal stosowane są aparaty kobaltowe wyposażane w źródło zawierające Co-60 o aktywności rzędu kilkuset TBq. W brachyterapii źródła promieniotwórcze (najczęściej Cs-137 lub Ir-192 o aktywności od dziesiątek do setek GBq) umieszczane są w obszarze leczonym przede wszystkim za pomocą sterowanych mikroprocesorowo urządzeń do zdalnego ładowania (remote afterloading).

Medycyna nuklearna – wprowadzenie dożylne lub doustne substancji promieniotwórczych, tak dobranych aby skupiały się w obrębie nowotworu i silnie je napromieniowując, a minimalnie gromadziły w tkankach zdrowych. Przykładowym wykorzystaniem tej techniki jest leczenie raka tarczycy poprzez wprowadzenie promieniotwórczego izotopu jodu.